เมื่อถึงสิ้นเดือนหรือสิ้นปี พนักงานอาจทำงานครบแล้ว แต่กิจการยังไม่ได้จ่ายเงินเดือนหรือโบนัส ค่าตอบแทนที่ยังไม่จ่ายเหล่านี้จึงเป็นรายการที่ต้องตรวจสอบก่อนปิดบัญชี เพื่อรับรู้ค่าใช้จ่าย และหนี้สินให้ตรงกับงวดที่เกี่ยวข้อง ไม่ใช่พิจารณาเฉพาะวันที่โอนเงินเท่านั้น
อย่างไรก็ตาม เงินเดือนค้างจ่าย และโบนัสค้างจ่ายมีประเด็นที่ต้องพิจารณาต่างกัน โดยเฉพาะโบนัสที่ต้องตรวจเงื่อนไขการจ่าย ภาระผูกพัน และความน่าเชื่อถือของยอดประมาณการก่อนตั้งรายการ ในบทความนี้ ชอบการบัญชี จะพาไปทำความเข้าใจในเรื่องนี้ พร้อมตัวอย่างเดบิต–เครดิตในวันที่ตั้งค้างจ่ายและวันที่ชำระเงินจริงค่ะ
เงินเดือนค้างจ่าย และโบนัสค้างจ่าย คืออะไร อยู่หมวดไหน ?
เงินเดือนค้างจ่าย คือ ค่าตอบแทนจากการทำงานที่กิจการมีภาระต้องจ่าย แต่ยังไม่ได้ชำระ ณ วันที่ตรวจสอบ
โบนัสค้างจ่าย คือ ภาระโบนัสที่เข้าเกณฑ์รับรู้แล้วแต่ยังไม่ได้ชำระ ไม่ใช่โบนัสทุกก้อนที่ผู้บริหารวางแผนจะจ่ายในอนาคต
ทั้งสองรายการจัดอยู่ในหมวดหนี้สินของกิจการ จัดเป็นหนี้สินหมุนเวียนในงบฐานะการเงินของกิจการ เนื่องจากเป็นภาระผูกพันที่เกิดขึ้นจากการทำงาน หรือผลงานที่พนักงานทำไปแล้วในงวดบัญชีนั้น ๆ แต่กิจการยังไม่ได้จ่ายเงินสดออกไป ณ วันสิ้นงวด โดยมักมีกำหนดชำระภายใน 1 ปี เช่น จ่ายในเดือนถัดไป
| บัญชี | บอกอะไร | ยอดปกติ |
|---|---|---|
| ค่าใช้จ่ายเงินเดือน | ค่าตอบแทนที่รับรู้เป็นค่าใช้จ่ายของงวด | เดบิต |
| เงินเดือนค้างจ่าย | ภาระเงินเดือนที่ยังต้องชำระ | เครดิต |
| ค่าใช้จ่ายโบนัส | โบนัสที่รับรู้เป็นค่าใช้จ่ายของงวด | เดบิต |
| โบนัสค้างจ่าย | ภาระโบนัสที่ยังต้องชำระ | เครดิต |
หลักเกณฑ์คงค้างให้พิจารณางวดที่รายการเกิดขึ้น ซึ่งอาจต่างจากงวดที่จ่ายเงิน ตาม TFRS for NPAEs จึงไม่ควรใช้วันที่เงินออกจากธนาคารเป็นตัวกำหนดค่าใช้จ่ายเพียงอย่างเดียว
เงินเดือนค้างจ่าย บันทึกบัญชีอย่างไร ?
ตั้งเงินเดือนค้างจ่าย ณ วันสิ้นเดือน
ตัวอย่างเช่น บริษัท A มียอดเงินเดือนเดือนธันวาคมรวม 120,000 บาท พนักงานทำงานครบแล้ว แต่ยังไม่ได้จ่าย ณ วันที่ 31 ธันวาคม ยังไม่รวมรายการหักและเงินสมทบของนายจ้าง
บันทึก ณ วันที่ 31 ธันวาคม
| รายการบัญชี | เดบิต (บาท) | เครดิต (บาท) |
|---|---|---|
| ค่าใช้จ่ายเงินเดือน | 120,000 | – |
| เงินเดือนค้างจ่าย | – | 120,000 |
| รวม | 120,000 | 120,000 |
หลังบันทึกบัญชี บริษัทรับรู้ค่าใช้จ่ายของเดือนธันวาคม 120,000 บาท และมีหนี้สินเงินเดือนค้างจ่ายเท่ากัน แม้ยังไม่มีเงินออกจากธนาคาร
จ่ายเงินเดือนค้างจ่ายในเดือนถัดไป
เมื่อจ่ายครบ 120,000 บาทในเดือนมกราคม ให้ตัดหนี้สินเดิม
| รายการบัญชี | เดบิต (บาท) | เครดิต (บาท) |
|---|---|---|
| เงินเดือนค้างจ่าย | 120,000 | – |
| เงินฝากธนาคาร | – | 120,000 |
| รวม | 120,000 | 120,000 |
ค่าใช้จ่ายเงินเดือนจากรายการนี้ยังอยู่ที่เดือนธันวาคม ส่วนเดือนมกราคมเป็นการชำระหนี้ ไม่ได้เกิดค่าใช้จ่ายก้อนเดิมขึ้นใหม่
หากตั้งให้กลับรายการต้นงวด ต้องตรวจรายการที่ระบบสร้างก่อนใช้ตัวอย่างนี้ เพื่อไม่ให้ตัดหนี้หรือรับรู้ค่าใช้จ่ายซ้ำกัน
กรณีมีรายการหัก ต้องแยกยอดก่อนหักและยอดสุทธิอย่างไร ?
กลับมาที่เงินเดือนก่อนหัก 120,000 บาท สมมติว่ารายการหักที่ผ่านการคำนวณ และตรวจสอบแล้วรวม 6,000 บาท พนักงานจึงรับเงินสุทธิ 114,000 บาท
เพื่อแสดงวิธีเชื่อมยอด กรณีนี้สมมติว่าตั้งเงินเดือนค้างจ่ายไว้ด้วยยอดก่อนหัก 120,000 บาท และยังไม่ได้แยกรายการหักออกจากบัญชีดังกล่าว เมื่อจ่ายและจัดประเภทรายการหักครบ บันทึกได้ดังนี้
| รายการบัญชี | เดบิต (บาท) | เครดิต (บาท) |
|---|---|---|
| เงินเดือนค้างจ่าย | 120,000 | – |
| เงินฝากธนาคาร | – | 120,000 |
| หนี้สินจากรายการหักที่ต้องนำส่ง | – | 6,000 |
| รวม | 120,000 | 120,000 |
ในส่วนหนี้สินจากรายการหักที่ต้องนำส่ง ต้องแยกแต่ละรายการ เช่น ภาษีเงินได้หัก ณ ที่จ่าย และเงินสมทบส่วนลูกจ้าง พร้อมใช้จังหวะรับรู้และกำหนดนำส่งที่ถูกต้องของแต่ละรายการ ไม่ใช่เลื่อนไปตามวันโอนเงินเดือนทั้งหมด
หากระบบแยกรายการหัก และตั้งเงินเดือนค้างจ่ายเป็นยอดสุทธิ 114,000 บาทไว้แล้ว วันโอนให้ตัดเพียงยอดสุทธินั้น ไม่ลงรายการหักซ้ำอีกครั้ง
ก่อนตั้งเงินเดือนค้างจ่าย และโบนัสค้างจ่าย ต้องพิจารณาอะไรบ้าง ?
1. เกิดขึ้นจริงในงวดบัญชีนั้นแล้วหรือไม่ (เกณฑ์คงค้าง)
- การเกิดขึ้นของสินค้าหรือบริการ : ต้องมั่นใจว่ากิจการได้รับสินค้า หรือได้รับบริการไปแล้วจริง ๆ ภายในงวดบัญชีปัจจุบัน เช่น ใช้ไฟฟ้าไปแล้วในเดือนธันวาคม หรือพนักงานทำงานให้แล้วแต่ยังไม่ถึงกำหนดจ่ายเงินเดือน
- ยังไม่มีการจ่ายเงิน และยังไม่ได้รับใบแจ้งหนี้ : เป็นรายการที่เกิดขึ้นแล้วแต่ยังไม่มีการชำระเงิน และยังไม่ได้รับบิล/ใบแจ้งหนี้อย่างเป็นทางการจากผู้ขาย หรือผู้ให้บริการ ณ วันสิ้นงวด
2. แยกแยะให้ถูกประเภท (ไม่สับสนกับบัญชีอื่น)
- ต่างจากเจ้าหนี้การค้า : เจ้าหนี้การค้า คือรายการที่กิจการได้รับสินค้า/บริการพร้อมกับได้รับใบแจ้งหนี้เรียบร้อยแล้ว แต่ยังไม่ได้จ่ายเงิน ส่วนค่าใช้จ่ายค้างจ่ายยังไม่มีใบแจ้งหนี้มาถึง
- ต่างจากประมาณการหนี้สิน : ประมาณการหนี้สินมีความไม่แน่นอนสูง ทั้งในแง่ของจำนวนเงินและเวลา ส่วนค่าใช้จ่ายค้างจ่ายมักจะทราบยอด หรือสามารถคำนวณ/ประมาณการใกล้เคียงความจริงได้ค่อนข้างแม่นยำ
3. ความถูกต้อง และสมเหตุสมผลของยอดเงินที่ประมาณการ
เนื่องจากยังไม่มีใบแจ้งหนี้ กิจการต้องใช้วิธี ประมาณการยอดเงิน จากข้อมูลอ้างอิงที่มีอยู่จริง เช่น อัตราค่าบริการตามสัญญา อัตราดอกเบี้ยเงินกู้ที่คำนวณรายวัน หรือเทียบเคียงจากบิลเดือนก่อน ๆ เพื่อให้บันทึกตัวเลขได้อย่างสมเหตุสมผล
4. ผลกระทบทางภาษีและงบการเงิน
- การบันทึกให้ถูกงวด : เพื่อให้งบการเงินสะท้อนผลการดำเนินงาน และฐานะการเงินที่แท้จริงตามหลักการบัญชี
- ประเด็นทางภาษีอากร : หากลืมตั้งและพบภายหลังในงวดถัดไป หากเป็นรายการที่มีสาระสำคัญ อาจต้องปรึกษาผู้สอบบัญชีเพื่อปรับปรุงย้อนหลัง หรือพิจารณาการยื่นแบบภาษีเพิ่มเติม (เช่น ภ.ง.ด.50) ให้ถูกต้อง
โบนัสค้างจ่าย บันทึกบัญชีอย่างไร ?
เงินเดือนและโบนัสอาจใช้รูปแบบเดบิต–เครดิตคล้ายกัน แต่ก่อนลงรายการโบนัสต้องผ่านการพิจารณาภาระผูกพันและฐานคำนวณก่อน
ตั้งโบนัสค้างจ่าย ณ วันสิ้นปี
สมมติว่าบริษัท A มีข้อตกลงโบนัสสำหรับผลงานปีปัจจุบัน พนักงานที่เกี่ยวข้องทำครบเงื่อนไขแล้ว กิจการมีภาระ ณ วันที่ 31 ธันวาคม และคำนวณยอดที่ต้องจ่ายได้ 90,000 บาท โดยจะชำระในเดือนมกราคมปีถัดไป
บันทึก ณ วันที่ 31 ธันวาคม
| รายการบัญชี | เดบิต (บาท) | เครดิต (บาท) |
|---|---|---|
| ค่าใช้จ่ายโบนัส | 90,000 | – |
| โบนัสค้างจ่าย | – | 90,000 |
| รวม | 90,000 | 90,000 |
จากตัวอย่างนี้ ใช้ชื่อโบนัสค้างจ่ายสำหรับภาระที่จำนวนชัดเจน หากยังมีความไม่แน่นอนของจำนวนหรือเวลาชำระ ต้องประเมินลักษณะประมาณการหนี้สิน และการแสดงรายการตามมาตรฐานที่กิจการใช้ด้วย
เอกสารที่ควรเก็บคู่รายการ ได้แก่ เงื่อนไขโบนัส รายชื่อผู้มีสิทธิ รายละเอียดคำนวณ และหลักฐานที่รองรับว่าภาระมีอยู่ ณ วันสิ้นปี
โบนัสในปีถัดไป
สมมติว่าบริษัท A จ่ายโบนัส 90,000 บาท มีภาษีหัก ณ ที่จ่ายที่คำนวณจากข้อมูลพนักงานแล้ว 4,500 บาท และไม่มีรายการหักอื่นในตัวอย่าง จึงโอนสุทธิ 85,500 บาท
| รายการบัญชี | เดบิต (บาท) | เครดิต (บาท) |
|---|---|---|
| โบนัสค้างจ่าย | 90,000 | – |
| เงินฝากธนาคาร | – | 90,000 |
| ภาษีเงินได้หัก ณ ที่จ่ายค้างจ่าย | – | 4,500 |
| รวม | 90,000 | 90,000 |
จำนวน 4,500 บาทเป็นสมมติฐานเพื่อสาธิตรายการบัญชี ไม่ใช่การกำหนดให้หักโบนัสในอัตรา 5%
หลังบันทึกบัญชี โบนัสค้างจ่ายเป็นศูนย์ แต่ยังมีภาระนำส่งภาษี 4,500 บาท จึงต้องติดตามต่อในบัญชีภาษี ไม่ใช่คงไว้ในบัญชีโบนัสค้างจ่าย
หากยอดโบนัสจ่ายจริงต่างจากยอดที่ตั้งไว้ ต้องตรวจสอบอะไร ?
สมมติตั้งโบนัสไว้ 90,000 บาท แต่ต่อมาสรุปยอดเป็น 84,000 บาท ส่วนต่าง 6,000 บาทยังไม่บอกว่าควรปรับเข้าบัญชีใดและงวดไหน จนกว่าจะรู้ว่าความต่างเกิดจากอะไร
ให้ตรวจสามเรื่องก่อน ได้แก่ ข้อมูลใดเปลี่ยน ข้อมูลนั้นสะท้อนสถานการณ์ที่มีอยู่เมื่อสิ้นปีหรือเกิดขึ้นใหม่ และทราบข้อมูลก่อนหรือหลังอนุมัติให้ออกงบการเงิน
การได้ข้อมูลเพิ่มเติมเกี่ยวกับภาระเดิม การเปลี่ยนเงื่อนไขภายหลัง และการพบว่าคำนวณผิดตั้งแต่แรก อาจมีวิธีปฏิบัติต่างกัน จึงไม่ควรตัดยอดส่วนต่างเข้ารายได้อื่นหรือค่าใช้จ่ายของเดือนที่จ่ายโดยอัตโนมัติ
ข้อผิดพลาดที่ทำให้ยอดเงินเดือนค้างจ่าย และโบนัสค้างจ่ายไม่ถูกต้อง
1. การบันทึกบัญชีผิดรอบระยะเวลา : บันทึกเงินเดือนของเดือนสุดท้ายในรอบปีบัญชีไปลงเป็นค่าใช้จ่ายของปีถัดไป หรือไม่ได้ตั้งค้างจ่ายไว้เมื่อวันสิ้นรอบบัญชี
2. ความคลาดเคลื่อนของข้อมูลเวลาทำงาน : คำนวณวันทำงาน วันลา การหักเงินมาสาย หรือการคำนวณค่าล่วงเวลา (OT) ผิดพลาด ทำให้ยอดสุทธิที่ต้องจ่ายค้างไว้ไม่ตรงกับความเป็นจริง
3. การตกหล่นของรายการหักหรือรายได้เพิ่ม : ลืมรวมหรือหักเงินสวัสดิการ เบี้ยเลี้ยง ค่าน้ำมัน หรือภาษีหัก ณ ที่จ่าย และเงินสมทบกองทุนประกันสังคมให้ครบถ้วนในงวดนั้น
4. การตั้งสำรองโบนัสผิดเงื่อนไขทางภาษี (มาตรา 65 ตรี)
- ตั้งโบนัสที่ผันแปรตาม “กำไรสุทธิหลังปิดงบประมาณ” (ซึ่งถือเป็นรายจ่ายต้องห้ามตามประมวลรัษฎากร มาตรา 65 ตรี (19) จนกว่าจะมีมติอนุมัติและระบุยอดแน่นอน)
- การตั้งโบนัสแบบประมาณการลอยๆ โดยไม่มีมติที่ประชุมคณะกรรมการหรือข้อตกลงที่ระบุรายชื่อและจำนวนเงินที่แน่นอนภายในรอบปีบัญชีนั้นๆ ทำให้ไม่สามารถนำมาหักเป็นรายจ่ายบริษัทได้
5. ความสับสนเรื่องปีภาษีและปีที่จ่ายจริง : ไม่ได้ตั้งบัญชีโบนัสค้างจ่ายไว้ในสิ้นปี (เช่น ทำงานปี 2568 แต่จ่ายมกราคม 2569) แต่ไปบันทึกเป็นค่าใช้จ่ายในปี 2569 ทั้งที่ควรตั้งค้างจ่ายไว้ในสิ้นปี 2568
6. การคำนวณฐานเงินเดือนและเงื่อนไขไม่ตรงสัญญา : นำสูตรคำนวณโบนัสผิด เช่น ลืมหักวันลา วันมาสาย หรือไม่ปฏิบัติตามหลักเกณฑ์ที่ระบุไว้ในสัญญาจ้างหรือข้อบังคับการทำงาน
สรุปการบันทึกเงินเดือนค้างจ่ายและโบนัสค้างจ่าย
การบันทึกรายการค้างจ่ายต้องเชื่อมโยงให้ครบตั้งแต่เหตุที่เกิดค่าใช้จ่าย ยอดหนี้ที่รับรู้ ไปจนถึงหลักฐานชำระ เงินเดือนต้องตรวจงวดและยอดก่อนหัก ส่วนโบนัสต้องตรวจเงื่อนไขภาระผูกพันเพิ่มด้วย
ก่อนปิดงบ ลองหยิบยอดค้างหนึ่งรายการขึ้นมา แล้วตอบให้ได้ว่าค้างใคร ค้างงวดไหน ค้างเพราะอะไร และจะปิดด้วยหลักฐานใด หากตอบได้ครบ ยอดในบัญชีก็ตรวจย้อนกลับได้ชัดเจนขึ้น
หากกิจการมียอดเงินเดือน หรือโบนัสค้างจ่ายที่กระทบกับทะเบียน และหลักฐานโอนไม่ลงตัว สามารถดูรายละเอียดบริการรับทำบัญชีของชอบการบัญชี เพื่อสอบถามการดูแลบัญชี และการจัดเตรียมเอกสารที่เกี่ยวข้องได้เลยค่ะ