ขายสินค้าเดือนนี้ แต่ลูกค้าจ่ายเงินเดือนหน้า ต้องบันทึกรายได้ตอนไหน คำตอบอยู่ในสิ่งที่เราเรียกกันว่า “เกณฑ์คงค้าง” ซึ่งให้พิจารณาว่ารายการเกิดขึ้น และเข้าเงื่อนไขรับรู้ในงวดใด ไม่ได้ดูแค่วันที่เงินเข้าหรือออกจากบัญชี
เมื่อแยกสองช่วงเวลานี้ออกจากกันได้ การอ่านงบกำไรขาดทุน การตรวจลูกหนี้ และการเตรียมเอกสารปิดงบก็จะเข้าใจง่ายขึ้น
เกณฑ์คงค้าง คืออะไร ?
เกณฑ์คงค้าง (Accrual Basis) คือ หลักการบันทึกบัญชีที่รับรู้รายได้ และค่าใช้จ่ายในช่วงเวลาที่เกิดรายการขึ้นจริง โดยไม่สนว่าในตอนนั้น จะมีการรับหรือจ่ายเป็นเงินสดแล้วหรือไม่ แตกต่างจากเกณฑ์เงินสดที่นับเฉพาะตอนมีเงินสดเข้าหรือออก
หากจะให้เข้าใจง่าย ๆ อยากให้ลองนึกภาพร้านที่ขายเชื่อ ที่ลูกค้ารับสินค้าแล้ว และรายการเข้าเงื่อนไขรับรู้รายได้ แต่ยังไม่ถึงวันชำระ ร้านจึงมีทั้งรายได้และลูกหนี้ แม้เงินในบัญชีธนาคารยังไม่เพิ่ม นี่เป็นเหตุผลหนึ่งที่กำไรทางบัญชีไม่เท่ากับเงินสดคงเหลือ
หลักการสำคัญของเกณฑ์คงค้าง
- การรับรู้รายได้ : บันทึกเมื่อมีการส่งมอบสินค้า หรือให้บริการเสร็จสิ้นแล้ว แม้ว่าลูกค้าจะยังไม่จ่ายเงินก็ตาม (เกิดเป็นบัญชีลูกหนี้)
- การรับรู้ค่าใช้จ่าย : บันทึกเมื่อมีการใช้สินค้า หรือได้รับบริการแล้ว แม้ว่าบริษัทยังไม่ได้จ่ายเงินสดก็ตาม (เกิดเป็นบัญชีเจ้าหนี้)
เกณฑ์คงค้างกับเกณฑ์เงินสด ต่างกันอย่างไร ?
เกณฑ์คงค้างพิจารณางวดที่เกิดรายได้หรือค่าใช้จ่าย ส่วนเกณฑ์เงินสดพิจารณาเวลาที่รับหรือจ่ายเงินจริง
| ประเด็น | เกณฑ์คงค้าง | เกณฑ์เงินสด |
|---|---|---|
| จุดรับรู้รายได้ | วันที่ส่งมอบสินค้าหรือบริการ | วันที่ได้รับเงินสด |
| จุดรับรู้ค่าใช้จ่าย | วันที่ใช้สินค้าหรือรับบริการ | วันที่จ่ายเงินสดออกไป |
| บัญชีลูกหนี้/เจ้าหนี้ | มี (บันทึกตั้งไว้ก่อนรับ-จ่ายเงิน) | ไม่มี |
| ความซับซ้อน | สูงกว่า (ต้องมีการปรับปรุงบัญชีสิ้นงวด) | ง่ายกว่า (บันทึกตามเงินสดเข้า-ออก) |
| เหมาะสำหรับ | นิติบุคคล / บริษัทจดทะเบียน | บุคคลธรรมดา / ธุรกิจขนาดเล็กมาก |
ตัวอย่างเช่น ร้านขาย และส่งมอบสินค้า 20,000 บาทในเดือนธันวาคม โดยเข้าเงื่อนไขรับรู้รายได้ครบแล้ว ลูกค้าจ่ายเงินเดือนมกราคม
- เกณฑ์คงค้าง : รับรู้รายได้ 20,000 บาท ในเดือนธันวาคม
- เกณฑ์เงินสด : รับรู้รายได้ 20,000 บาท ในเดือนมกราคม
ยอดขายเท่าเดิม แต่เดือนที่แสดงรายได้ต่างกัน
ตารางนี้เปรียบเทียบหลักการเพื่อให้เข้าใจ ไม่ได้หมายความว่าทุกกิจการสามารถเลือกเกณฑ์จัดทำงบการเงินได้ตามสะดวก
ตัวอย่างการบันทึกบัญชีตามเกณฑ์คงค้าง
ขายสินค้าเดือนนี้ แต่ได้รับเงินเดือนหน้า
ร้าน A ขายสินค้าราคา 20,000 บาท ต้นทุน 12,000 บาท ส่งมอบวันที่ 20 ธันวาคม และเข้าเงื่อนไขรับรู้รายได้ครบในวันนั้น ลูกค้าชำระวันที่ 15 มกราคมปีถัดไป
กรณีร้านใช้ระบบสินค้าคงเหลือแบบต่อเนื่อง บันทึกได้ดังนี้
| วันที่ | เดบิต (บาท) | เครดิต (บาท) |
|---|---|---|
| 20 ธันวาคม บันทึกขายเชื่อ | ลูกหนี้การค้า 20,000 | รายได้จากการขาย 20,000 |
| 20 ธันวาคม บันทึกต้นทุนสินค้า | ต้นทุนขาย 12,000 | สินค้าคงเหลือ 12,000 |
| 15 มกราคม รับชำระ | เงินฝากธนาคาร 20,000 | ลูกหนี้การค้า 20,000 |
เฉพาะรายการนี้ เดือนธันวาคมมีรายได้ 20,000 บาท หักต้นทุนขาย 12,000 บาท เป็นกำไรขั้นต้น 8,000 บาท แม้ยังไม่ได้รับเงิน เดือนมกราคมเป็นการรับชำระลูกหนี้เดิม จึงไม่บันทึกรายได้จากการขายซ้ำอีกครั้ง
มีค่าใช้จ่ายเดือนนี้ แต่จ่ายเงินเดือนหน้า
สำนักงาน A มีค่าไฟฟ้าสำหรับเดือนธันวาคม 3,000 บาท และจ่ายในเดือนมกราคม โดยตัวเลข 3,000 บาทเป็นค่าใช้จ่ายของเดือนธันวาคมที่ตรวจสอบได้
| ช่วงเวลา | เดบิต (บาท) | เครดิต (บาท) |
|---|---|---|
| สิ้นเดือนธันวาคม ตั้งค่าใช้จ่ายค้างจ่าย | ค่าไฟฟ้า 3,000 | ค่าไฟฟ้าค้างจ่าย 3,000 |
| เดือนมกราคม ชำระเงิน | ค่าไฟฟ้าค้างจ่าย 3,000 | เงินฝากธนาคาร 3,000 |
จ่ายค่าเช่าล่วงหน้า แต่ใช้ประโยชน์หลายเดือน
บริษัท A จ่ายค่าเช่าสำนักงานล่วงหน้า 36,000 บาท ในวันที่ 1 มกราคม ครอบคลุมเดือนมกราคมถึงมีนาคม เดือนละ 12,000 บาท โดยเป็นสัญญาเช่าดำเนินงานและได้รับประโยชน์สม่ำเสมอ
| ช่วงเวลา | เดบิต (บาท) | เครดิต (บาท) |
|---|---|---|
| 1 มกราคม จ่ายล่วงหน้า | ค่าเช่าจ่ายล่วงหน้า 36,000 | เงินฝากธนาคาร 36,000 |
| สิ้นเดือนมกราคม | ค่าเช่า 12,000 | ค่าเช่าจ่ายล่วงหน้า 12,000 |
| สิ้นเดือนกุมภาพันธ์ | ค่าเช่า 12,000 | ค่าเช่าจ่ายล่วงหน้า 12,000 |
| สิ้นเดือนมีนาคม | ค่าเช่า 12,000 | ค่าเช่าจ่ายล่วงหน้า 12,000 |
แม้เงินออก 36,000 บาทตั้งแต่ต้นเดือนมกราคม แต่ค่าเช่าของเดือนมกราคมมีเพียง 12,000 บาท อีก 24,000 บาทยังเป็นค่าเช่าจ่ายล่วงหน้า ซึ่งเป็นสินทรัพย์ที่กิจการจะใช้ประโยชน์ในเดือนต่อไป
ตัวอย่างนี้จึงช่วยแยกให้เห็นว่า “จ่ายเงินแล้ว” ไม่ได้แปลว่า “เป็นค่าใช้จ่ายทั้งหมดทันที”
เกณฑ์คงค้างกับเกณฑ์สิทธิ เหมือนกันหรือไม่ ?
เกณฑ์คงค้าง และเกณฑ์สิทธิมีแนวคิดร่วมกันคือไม่รอให้รับหรือจ่ายเงินก่อน แต่ใช้ในบริบทและข้อกำหนดต่างกัน เกณฑ์คงค้างเกี่ยวข้องกับการจัดทำบัญชีและงบการเงิน ส่วนเกณฑ์สิทธิในที่นี้เกี่ยวข้องกับการคำนวณกำไรสุทธิเพื่อเสียภาษีเงินได้นิติบุคคล
โดยกรมสรรพากรอธิบายว่า รายได้ที่เกิดในรอบบัญชีต้องนำมาคำนวณแม้ยังไม่ได้รับเงิน และรายจ่ายที่เกี่ยวข้องก็ต้องพิจารณาในรอบบัญชีนั้นแม้ยังไม่ได้จ่าย โดยอยู่ภายใต้เงื่อนไขของประมวลรัษฎากร
ดังนั้น กำไรทางบัญชีจึงอาจไม่เท่ากับกำไรสุทธิทางภาษี เพราะการคำนวณภาษียังต้องตรวจสอบเงื่อนไข เช่น รายจ่ายต้องห้ามตามมาตรา 65 ตรี การบันทึกเป็นค่าใช้จ่ายทางบัญชีได้จึงไม่ได้ยืนยันว่าจะหักเป็นรายจ่ายทางภาษีได้ทุกกรณี
ก่อนบันทึกบัญชี ต้องตรวจอะไรเพื่อให้ถูกงวด ?
เริ่มจากถามว่า “รายการนี้เกี่ยวข้องกับงวดไหน และมีหลักฐานอะไรยืนยัน ? แล้วตรวจข้อมูลต่อไปนี้ร่วมกัน
1. การส่งมอบหรือให้บริการ : ส่งมอบหรือทำงานถึงขั้นไหนแล้ว เช่น สอบสัญญา ใบส่งของ ใบตรวจรับงาน
2. ช่วงเวลาของค่าใช้จ่าย : ใช้สินค้าหรือบริการในเดือนไหน เช่น ใบแจ้งหนี้ รายละเอียดรอบบริการ
3. การรับหรือจ่ายล่วงหน้า : เงินก้อนนี้เกี่ยวกับงานหรือประโยชน์ในอนาคตหรือไม่ เช่น สัญญา ใบเสร็จ หลักฐานโอนเงิน
4. รายการคงค้าง : มีรายการของงวดนี้ที่ยังไม่ได้บันทึกหรือไม่ เช่น รายงานลูกหนี้ เจ้าหนี้ และเอกสารที่ได้รับภายหลัง
5. การชำระรายการเดิม : ยอดนี้เคยตั้งลูกหนี้ หรือหนี้สินไว้แล้วหรือยัง เช่น บัญชีแยกประเภทและหลักฐานชำระเงิน
โดยเฉพาะช่วงสิ้นปี วันที่ส่งมอบ วันที่ออกเอกสาร และวันที่รับเงินอาจอยู่คนละปีได้ จึงควรส่งเอกสารพร้อมรายละเอียดให้ผู้ทำบัญชี ไม่ใช้รายการเดินบัญชีธนาคารเป็นข้อมูลเพียงอย่างเดียว
เมื่อแยกงวดที่เกิดรายการออกจากวันที่รับเงิน หรือจ่ายเงิน และตรวจเงื่อนไขรับรู้ครบ การบันทึกบัญชีจะช่วยให้เห็นทั้งผลการดำเนินงานและยอดที่ยังต้องรับหรือจ่ายได้ชัดเจนขึ้น
ติดต่อ Chob Accounting
โทร : 094-159-4561
Facebook : สำนักงานบัญชีคุณภาพ ชอบการบัญชี ออนไลน์
Line : @chobaccounting