เกณฑ์คงค้าง คืออะไร ? บันทึกบัญชียังไง ต่างจากเกณฑ์เงินสดอย่างไร

เกณฑ์คงค้าง

ขายสินค้าเดือนนี้ แต่ลูกค้าจ่ายเงินเดือนหน้า ต้องบันทึกรายได้ตอนไหน คำตอบอยู่ในสิ่งที่เราเรียกกันว่า “เกณฑ์คงค้าง” ซึ่งให้พิจารณาว่ารายการเกิดขึ้น และเข้าเงื่อนไขรับรู้ในงวดใด ไม่ได้ดูแค่วันที่เงินเข้าหรือออกจากบัญชี

เกณฑ์คงค้าง คืออะไร ?

เกณฑ์คงค้าง (Accrual Basis) คือ หลักการบันทึกบัญชีที่รับรู้รายได้ และค่าใช้จ่ายในช่วงเวลาที่เกิดรายการขึ้นจริง โดยไม่สนว่าในตอนนั้น จะมีการรับหรือจ่ายเป็นเงินสดแล้วหรือไม่ แตกต่างจากเกณฑ์เงินสดที่นับเฉพาะตอนมีเงินสดเข้าหรือออก

หากจะให้เข้าใจง่าย ๆ อยากให้ลองนึกภาพร้านที่ขายเชื่อ ที่ลูกค้ารับสินค้าแล้ว และรายการเข้าเงื่อนไขรับรู้รายได้ แต่ยังไม่ถึงวันชำระ ร้านจึงมีทั้งรายได้และลูกหนี้ แม้เงินในบัญชีธนาคารยังไม่เพิ่ม นี่เป็นเหตุผลหนึ่งที่กำไรทางบัญชีไม่เท่ากับเงินสดคงเหลือ

หลักการสำคัญของเกณฑ์คงค้าง

เกณฑ์คงค้างกับเกณฑ์เงินสด ต่างกันอย่างไร ?

เกณฑ์คงค้างพิจารณางวดที่เกิดรายได้หรือค่าใช้จ่าย ส่วนเกณฑ์เงินสดพิจารณาเวลาที่รับหรือจ่ายเงินจริง

ประเด็น เกณฑ์คงค้าง เกณฑ์เงินสด
จุดรับรู้รายได้ วันที่ส่งมอบสินค้าหรือบริการ วันที่ได้รับเงินสด
จุดรับรู้ค่าใช้จ่าย วันที่ใช้สินค้าหรือรับบริการ วันที่จ่ายเงินสดออกไป
บัญชีลูกหนี้/เจ้าหนี้ มี (บันทึกตั้งไว้ก่อนรับ-จ่ายเงิน) ไม่มี
ความซับซ้อน สูงกว่า (ต้องมีการปรับปรุงบัญชีสิ้นงวด) ง่ายกว่า (บันทึกตามเงินสดเข้า-ออก)
เหมาะสำหรับ นิติบุคคล / บริษัทจดทะเบียน บุคคลธรรมดา / ธุรกิจขนาดเล็กมาก

ตัวอย่างเช่น ร้านขาย และส่งมอบสินค้า 20,000 บาทในเดือนธันวาคม โดยเข้าเงื่อนไขรับรู้รายได้ครบแล้ว ลูกค้าจ่ายเงินเดือนมกราคม

  • เกณฑ์คงค้าง : รับรู้รายได้ 20,000 บาท ในเดือนธันวาคม
  • เกณฑ์เงินสด : รับรู้รายได้ 20,000 บาท ในเดือนมกราคม

ตัวอย่างการบันทึกบัญชีตามเกณฑ์คงค้าง

ขายสินค้าเดือนนี้ แต่ได้รับเงินเดือนหน้า

ร้าน A ขายสินค้าราคา 20,000 บาท ต้นทุน 12,000 บาท ส่งมอบวันที่ 20 ธันวาคม และเข้าเงื่อนไขรับรู้รายได้ครบในวันนั้น ลูกค้าชำระวันที่ 15 มกราคมปีถัดไป

กรณีร้านใช้ระบบสินค้าคงเหลือแบบต่อเนื่อง บันทึกได้ดังนี้

วันที่ เดบิต (บาท) เครดิต (บาท)
20 ธันวาคม บันทึกขายเชื่อ ลูกหนี้การค้า 20,000 รายได้จากการขาย 20,000
20 ธันวาคม บันทึกต้นทุนสินค้า ต้นทุนขาย 12,000 สินค้าคงเหลือ 12,000
15 มกราคม รับชำระ เงินฝากธนาคาร 20,000 ลูกหนี้การค้า 20,000

เฉพาะรายการนี้ เดือนธันวาคมมีรายได้ 20,000 บาท หักต้นทุนขาย 12,000 บาท เป็นกำไรขั้นต้น 8,000 บาท แม้ยังไม่ได้รับเงิน เดือนมกราคมเป็นการรับชำระลูกหนี้เดิม จึงไม่บันทึกรายได้จากการขายซ้ำอีกครั้ง

มีค่าใช้จ่ายเดือนนี้ แต่จ่ายเงินเดือนหน้า

สำนักงาน A มีค่าไฟฟ้าสำหรับเดือนธันวาคม 3,000 บาท และจ่ายในเดือนมกราคม โดยตัวเลข 3,000 บาทเป็นค่าใช้จ่ายของเดือนธันวาคมที่ตรวจสอบได้

ช่วงเวลา เดบิต (บาท) เครดิต (บาท)
สิ้นเดือนธันวาคม ตั้งค่าใช้จ่ายค้างจ่าย ค่าไฟฟ้า 3,000 ค่าไฟฟ้าค้างจ่าย 3,000
เดือนมกราคม ชำระเงิน ค่าไฟฟ้าค้างจ่าย 3,000 เงินฝากธนาคาร 3,000

จ่ายค่าเช่าล่วงหน้า แต่ใช้ประโยชน์หลายเดือน

บริษัท A จ่ายค่าเช่าสำนักงานล่วงหน้า 36,000 บาท ในวันที่ 1 มกราคม ครอบคลุมเดือนมกราคมถึงมีนาคม เดือนละ 12,000 บาท โดยเป็นสัญญาเช่าดำเนินงานและได้รับประโยชน์สม่ำเสมอ

ช่วงเวลา เดบิต (บาท) เครดิต (บาท)
1 มกราคม จ่ายล่วงหน้า ค่าเช่าจ่ายล่วงหน้า 36,000 เงินฝากธนาคาร 36,000
สิ้นเดือนมกราคม ค่าเช่า 12,000 ค่าเช่าจ่ายล่วงหน้า 12,000
สิ้นเดือนกุมภาพันธ์ ค่าเช่า 12,000 ค่าเช่าจ่ายล่วงหน้า 12,000
สิ้นเดือนมีนาคม ค่าเช่า 12,000 ค่าเช่าจ่ายล่วงหน้า 12,000

แม้เงินออก 36,000 บาทตั้งแต่ต้นเดือนมกราคม แต่ค่าเช่าของเดือนมกราคมมีเพียง 12,000 บาท อีก 24,000 บาทยังเป็นค่าเช่าจ่ายล่วงหน้า ซึ่งเป็นสินทรัพย์ที่กิจการจะใช้ประโยชน์ในเดือนต่อไป

ตัวอย่างนี้จึงช่วยแยกให้เห็นว่า “จ่ายเงินแล้ว” ไม่ได้แปลว่า “เป็นค่าใช้จ่ายทั้งหมดทันที”

เกณฑ์คงค้างกับเกณฑ์สิทธิ เหมือนกันหรือไม่ ?

ก่อนบันทึกบัญชี ต้องตรวจอะไรเพื่อให้ถูกงวด ?

เริ่มจากถามว่า “รายการนี้เกี่ยวข้องกับงวดไหน และมีหลักฐานอะไรยืนยัน ? แล้วตรวจข้อมูลต่อไปนี้ร่วมกัน

โดยเฉพาะช่วงสิ้นปี วันที่ส่งมอบ วันที่ออกเอกสาร และวันที่รับเงินอาจอยู่คนละปีได้ จึงควรส่งเอกสารพร้อมรายละเอียดให้ผู้ทำบัญชี ไม่ใช้รายการเดินบัญชีธนาคารเป็นข้อมูลเพียงอย่างเดียว

เมื่อแยกงวดที่เกิดรายการออกจากวันที่รับเงิน หรือจ่ายเงิน และตรวจเงื่อนไขรับรู้ครบ การบันทึกบัญชีจะช่วยให้เห็นทั้งผลการดำเนินงานและยอดที่ยังต้องรับหรือจ่ายได้ชัดเจนขึ้น

บทความที่เกี่ยวข้อง

การปิดบัญชี คืออะไร

การปิดบัญชี คืออะไร ? ต้องปิดตอนไหน ทำไมธุรกิจถึงต้องปิดบัญชี

ทำธุรกิจมาทั้งปี แต่จะรู้ได้อย่างไรว่าธุรกิจมีกำไรจริงเท่าไร ? เงินที่เห็นอยู่ในบัญชีธนาคารเป็นเงินของธุรกิจทั้งหมด หรือยังมีส่วนที่ต้องจ่ายให้เจ้าหนี้ ชำระภาษี หรือต้องคืนเงินกู้อีกหรือไม่ จึงต้องทำการปิดบัญชี เพื่อให้ทราบตัวเลขต่าง ๆ ของกิจการ การปิดบัญชี คืออะไร ? การปิดบัญชี (Closing entries) หรือ การปิดงวดบัญชี (Accounting

ใบรับสินค้า คืออะไร

ใบรับสินค้า คืออะไร? ใช้ทำอะไร พร้อมตัวอย่างที่นำไปใช้ได้จริง

เวลาผู้ขายนำสินค้ามาส่ง หลายธุรกิจอาจตรวจสอบเพียงจำนวนกล่อง เซ็นชื่อในใบส่งของ แล้วนำสินค้าเข้าคลังทันที แต่เมื่อเปิดกล่องภายหลังกลับพบว่า จำนวนสินค้าไม่ครบ ไม่ตรงกับรุ่นที่สั่งไว้ หรือสินค้าบางชิ้นได้รับความเสียหายจากการขนส่ง ปัญหาอาจยิ่งซับซ้อนขึ้นเมื่อฝ่ายบัญชีได้รับใบแจ้งหนี้และบันทึกยอดเจ้าหนี้ไปแล้ว ทั้งที่สินค้ายังมาไม่ครบ หรือจำนวนสินค้าที่ได้รับไม่ตรงกับจำนวนที่ผู้ขายเรียกเก็บเงินจริง ใบรับสินค้า จึงเป็นจุดตรวจสอบสำคัญระหว่างการสั่งซื้อ การรับสินค้าเข้าคลัง และการบันทึกบัญชี ช่วยให้ธุรกิจรู้ว่าสินค้าอะไรเข้ามา จำนวนเท่าไร อยู่ในสภาพใด และใครเป็นผู้ตรวจรับ ใบรับสินค้า

ทำไมธุรกิจ ถึงต้องทำบัญชี

ทำไมธุรกิจ ถึงต้องทำบัญชี ?

การทำธุรกิจในปัจจุบัน ปฏิเสธไม่ได้เลยว่าการทำบัญชี คือสิ่งที่ไม่สามารถหลีกเลี่ยงได้ ไม่ว่าจะเป็นธุรกิจขนาดเล็กหรือธุรกิจขนาดใหญ่ การทำบัญชีถือว่ามีส่วนสำคัญต่อการติดตามตัวเลขต่าง ๆ ไม่ว่าจะเป็นรายรับ รายจ่าย หรือกำไรของบริษัท ซึ่งหลายคนอาจมองว่าเป็นงานเอกสารที่น่าเบื่อ แต่ความเป็นจริงนั้น การทำบัญชี คือ สิ่งที่จะช่วยให้ธุรกิจเติบโตไปข้างหน้าอย่างมั่นคงค่ะ และในบทความนี้ ชอบการบัญชี จะพาไปทำความเข้าใจว่าทำไมการทำบัญชี ถึงเป็นสิ่งที่ธุรกิจทุกขนาด ควรให้ความสำคัญ และช่วยให้ธุรกิจเติบโตได้อย่างไรค่ะ