การทำธุรกิจให้ถูกต้องตามกฎหมาย เป็นสิ่งที่ผู้ประกอบการควรให้ความสำคัญ โดยเฉพาะเรื่องของการจดทะเบียนพาณิชย์ ซึ่งเป็นใบอนุญาต หรือหลักฐานที่แสดงว่าได้ประกอบกิจการอย่างถูกต้องตามกฎหมาย แต่ก็ใช่ว่าทุกกิจการจำเป็นที่จะต้องจดทะเบียนเสมอไป ยังมีกิจการบางประเภทที่ได้รับการยกเว้น ทำให้ไม่จำเป็นต้องจดทะเบียนพาณิชย์ ในบทความนี้ ชอบการบัญชี จะพาไปทำความเข้าใจอย่างชัดเจนว่ากิจการใดบ้างที่ไม่ต้องจดทะเบียนพาณิชย์ค่ะ
การจดทะเบียนพาณิชย์ คืออะไร ?
การจดทะเบียนพาณิชย์ คือ การแจ้งต่อหน่วยงานราชการว่าได้เริ่มต้นประกอบธุรกิจอย่างเป็นทางการแล้ว ไม่ว่าจะเป็นการขายสินค้า ให้บริการ หรือกิจการอื่น ๆ ที่มุ่งหวังผลกำไร เมื่อจดทะเบียนแล้วจะได้รับใบทะเบียนพาณิชย์ ซึ่งเป็นเอกสารรับรองการดำเนินธุรกิจอย่างถูกต้องตามกฎหมาย
ใบทะเบียนพาณิชย์ คือ เอกสารที่ออกโดยกรมพัฒนาธุรกิจการค้า หรือสำนักงานเขต/อำเภอ ที่รับผิดชอบในพื้นที่ เพื่อรับรองว่าเจ้าของกิจการได้ยื่นขอจดทะเบียนพาณิชย์แล้วอย่างเป็นทางการ ซึ่งใช้เป็นหลักฐานทางกฎหมายในการดำเนินธุรกิจ
กิจการใดบ้างที่ ไม่ต้องจดทะเบียนพาณิชย์ ?
สำหรับกิจการที่ไม่ต้องจดทะเบียนพาณิชย์ แบ่งออกเป็น 6 กลุ่มดังนี้
1. การค้าเร่ การค้าแผงลอย ผู้ที่ขายสินค้าแบบเคลื่อนที่ เช่น แผงลอยขายของตามตลาดนัด, รถเข็นขายของ หากไม่มีสถานประกอบการถาวร ได้รับการยกเว้นไม่ต้องจดทะเบียนพาณิชย์ (แต่ต้องไม่มีหน้าร้านประจำ และต้องเคลื่อนย้ายได้เท่านั้น)
2. กิจการที่ให้บริการเพื่อบำรุงศาสนา และเพื่อการกุศล เช่น วัด, โบสถ์, มูลนิธิ หรือสมาคม ที่ดำเนินกิจการเพื่อศาสนา ไม่แสวงหากำไร ไม่ได้จัดจำหน่ายสินค้า หรือให้บริการ ในเชิงพาณิชย์
3. กิจการนิติบุคคลที่มีพระราชบัญญัติ หรือพระราชกฤษฎีกา กำหนดจัดตั้งขึ้น เช่น ธนาคารแห่งประเทศไทย, สภากาชาดไทย หรือหน่วยงานรัฐที่ตั้งตามกฎหมายเฉพาะ ซึ่งมีระบบควบคุม และกฎหมายเฉพาะของตัวเองแล้ว
4. กิจการของกระทรวง ทบวง กรม ต่าง ๆ ซึ่งเป็นหน่วยของรัฐที่ดำเนินกิจการภายใต้กฎหมาย เช่น กระทรวงพาณิชย์, กรมการปกครอง, กรมสรรพากร ฯลฯ ซึ่งไม่ถือว่าเป็นกิจการพาณิชย์
5. กิจการของสหกรณ์ สมาคม และมูลนิธต่าง ๆ ที่ดำเนินกิจกรรมเพื่อประโยชน์ของสมาชิก หรือสาธารณชน โดยไม่แสวงหากำไร ไม่ว่าจะเป็นสหกรณ์ออมทรัพย์, สมาคมวิชาชีพ หรือองค์กรการกุศล
6. กิจการของกลุ่มเกษตรกร ที่จดทะเบียนตามแบบ ปว.141 เช่น กลุ่มเกษตรกรผู้ผลิตสินค้าเกษตร เพื่อจำหน่ายโดยตรง ซึ่งได้ขึ้นทะเบียนไว้กับกรมส่งเสริมสหกรณ์แล้ว จะได้รับการยกเว้นจากการจดทะเบียนพาณิชย์
ทำไมบางกิจการ ถึงไม่ต้องจดทะเบียนพาณิชย์ ?
การที่บางธุรกิจได้รับการยกเว้น ให้ไม่ต้องจดทะเบียนพาณิชย์นั้น เป็นเพราะว่าเป็นการดำเนินการโดยที่ไม่ได้เข้าข่ายการประกอบการค้า ตามพระราชบัญญัติทะเบียนพาณิชย์ พ.ศ. 2499 รวมถึงเหตุผลต่าง ๆ ดังนี้
1. ไม่ได้มุ่งหวังผลกำไร เช่น มูลนิธิ, สมาคม หรือองค์กรทางศาสนา
2. ไม่มีลักษณะการค้าขายที่เป็นระบบ เช่น ไม่มีหน้าร้าน, ไม่มีการทำโฆษณา หรือไม่มีการแลกเปลี่ยนสินค้า หรือบริการเพื่อสร้างรายได้
3. ประกอบอาชีพที่ควบคุมโดยสภาวิชาชีพ เช่น ทนายความ แพทย์ หรือสัตวแพทย์ ที่ต้องได้รับใบอนุญาตประกอบวิชาชีพจากองค์กรที่ควบคุมโดยเฉพาะ
4. การดำเนินการมีลักษณะเป็นส่วนตัว หรือภายในครัวเรือน เช่น เกษตรกรขายผลผลิตหน้าบ้าน โดยไม่ได้แปรรูป
5. ทำเป็นครั้งคราว ไม่สม่ำเสมอ เช่น ขายของมือสองที่บ้าน หรือปล่อยของเก่าครั้งเดียว โดยที่ไม่ได้ทำเป็นอาชีพ
6. รายได้ยังไม่ถึงเกณฑ์ต้องเสียภาษี หรือจดทะเบียน โดยเฉพาะในกรณีที่เริ่มต้นกิจการได้ไม่นาน หรือขายของเล็ก ๆ ในวงแคบ
การเข้าใจให้ชัดเจนว่ากิจการของคุณเข้าข่ายกิจการที่ต้องจดทะเบียนพาณิชย์หรือไม่ จะช่วยให้วางแผนธุรกิจได้อย่างมั่นใจ ไม่ต้องเสียเวลาไปกับขั้นตอนที่ไม่จำเป็น และที่สำคัญยังช่วยลดความเสี่ยงจากการดำเนินกิจการแบบผิดกฎหมายโดยไม่รู้ตัว ทั้งนี้ หากไม่แน่ใจในสถานะของธุรกิจตนเอง แนะนำให้ขอคำปรึกษาจากนักบัญชี หรือสอบถามเจ้าหน้าที่ ณ สำนักงานพาณิชย์ในพื้นที่ เพื่อให้มั่นใจได้ว่าได้ดำเนินกิจการภายใต้กรอบของกฎหมาย และมีโอกาสเติบโตอย่างถูกต้อง และมีความมั่นคงค่ะ
คำถามที่พบบ่อย
ฟรีแลนซ์ ต้องจดทะเบียนพาณิชย์ไหม ?
ขึ้นอยู่กับลักษณะการดำเนินงานของฟรีแลนซ์ หากเป็นฟรีแลนซ์ที่รับงานเฉพาะกิจ ไม่มีการโฆษณาบนเว็บไซต์ หรือโซเชียลมีเดีย และไม่ได้ให้บริการอย่างต่อเนื่อง ก็ไม่จำเป็นต้องจดทะเบียนพาณิชย์
ธุรกิจคลินิก/บริการสุขภาพ ต้องจดทะเบียนพาณิชย์หรือไม่ ?
คลินิก หรือสถานบริการสุขภาพ มักมีใบอนุญาตเฉพาะตามกฎหมาย เช่น ใบอนุญาตสถานพยาบาล ใบประกอบวิชาชีพแพทย์ ฯลฯ จึงไม่จำเป็นต้องมีทะเบียนพาณิชย์ซ้ำซ้อน แต่หากมีการขายผลิตภัณฑ์เสริม เช่น ครีม เวชสำอาง เครื่องสำอาง หรืออาหารเสริมผ่านช่องทางออนไลน์ ต้องจดทะเบียนพาณิชย์แยกต่างหาก
ร้านเล็ก ๆ ที่บ้าน ต้องจดทะเบียนพาณิชย์ไหม ?
หากมีร้านเล็ก ๆ ที่บ้าน ไม่ว่าจะเป็นการขายสินค้า หรือบริการ และมีลักษณะทางการ เช่น มีป้ายร้าน มีโปรโมชั่น หรือโฆษณาออนไลน์ เข้าข่ายกิจการค้า ต้องจดทะเบียนพาณิชย์ให้เรียบร้อย
อ้างอิง :
